II. Dünya Savaşı

II. Dünya Savaşı (II. Dünya Savaşı)

Savaş Öncesindeki Gelişmeler Totaliter rejimlerin kuruluşu

I. Dünya Savaşı'ndan umduğunu bulamayan İtalya’nın ekonomisi de felce uğramıştı. Özellikle asker kaçakları, aydınların maddi ve manevi beklentileri, işsizlik iç politikadaki istikrarı bozdu. Bu durum Benito Mussolini’nin liderliğini yaptığı Faşist Partinin işine yaradı.

Zamanla taraftar sayısında artış yaşanan bu parti 1919 yılında yapılan seçimlerde meclise giremedi. 1922 yılında ülke genelinde yapılan işçi grevlerini zor kullanarak bastıran bu partinin sempatizanları yani “Kara Gömlekliler’’ Napoli’den Roma’ya yürüyüş gerçekleştirdiler.

Ülkede bir darbe olabileceğini düşünen mevcut hükûmet istifa etti ve başbakanlığa Mussolini getirildi. 1924 yılından itibaren bu sefer de Mussolini’ye karşı muhalefet arttı.

Bunun üzerine Mussolini mevcut anayasayı kaldırmadan 1925 - 1926’da çıkardığı olağanüstü yasalarla yetkilerini artırdı. Ceza Kanunu’nda değişiklik yaparak kendi partisi haricindeki diğer partileri kapattı. Böylece İtalya’da diktatörlük dönemi de başlamış oldu.

İtalya’nın uzun zamandan beri gerçekleştirmek istediği sömürgecilik emelleri, Mussolini ile birlikte “Roma İmparatorluğu’nun yeniden kuruluşu’’ adı verilen millî bir ideal hâline geldi. İtalya’nın bu dış politikası rahatsızlığa sebep oldu. İlk problem Yugoslavya ile yaşandı.

“Serbest Şehir’’ olarak bağımsızlık statüsüne kavuşturulan Fiume, Mussolini’nin Yugoslavya’ya baskısı sonucunda 1924’te İtalya’ya katıldı.

Milletlerarası bir komisyonda görevli İtalya temsilcisinin Yunanistan’da öldürülmesi üzerine İtalya, Yunanistan’a ait Korfu Adası’nı işgal etti. 1924 yılı sonunda İtalya, Arnavutluk’taki bir iç meseleyi fırsat bilerek ekonomik ve siyasi desteği ile Arnavutluk’u nüfuzu altına aldı.

Ayrıca 1931’de Japonya’nın Mançurya’ya saldırması, Almanya’nın Versay şartlarından kurtulma girişimlerine İngiltere ve Fransa’nın tepkisiz kalması İtalya’yı Habeşistan’ın işgali konusunda harekete geçirdi.

İtalya’nın 1935’te başlattığı Habeşistan saldırısı 1936’da işgalle sonuçlandı. İtalya’nın Habeşistan’a saldırısı ile Almanya, Locarno Antlaşması’nı feshetti. Avrupa’daki mevcut durum bozuldu.

Mussolini “Sürekli barış ne mümkün ne de faydalıdır. Sadece savaş insan enerjisini en yüksek gerilimde tutar.” diyerek dış politikasını ne üzerine kuracağını da göstermiştir.

I. Dünya Savaşı’ndan sonra Alman İmparatorluğu yıkıldı ve yerine cumhuriyet ilan edildi. Ancak Versay Antlaşması’nın imzalanmasıyla Almanya’da iç istikrarsızlıklar arttı.

Bunun üzerine “Weimar Anayasası’’ yürürlüğe konularak demokrasiye geçildi ve partiler kuruldu.

Bu partilerden biri olan Nazi Partisi 1924 yılındaki seçimler sonucunda parlamentoya girdi. 1932 seçimlerinde ise en güçlü parti olarak çıktı. 1933 yılında Hitler, başbakan oldu ve meclisten dört yıllığına olağanüstü yetkiler ele alarak diktatörlüğünü ilan etti.

Gestapo adı verilen gizli bir örgüt kurarak muhalefet ve toplum üzerinde baskı kurdu. Sanatçılar ve bilim insanlarına yasaklar getirildi.

Kütüphanelerdeki kitaplara “okunur ya da okunmaz” ibaresi konuldu. Nazi ideolojisiyle uyuşmayan her şey ders kitaplarından çıkarıldı. Naziler bu rejime “Halk Toplumu’’ dediler.

Hitler ile birlikte Alman dış politikası yeniden şekillendi. Bu politikanın ilk hedefi Versay Antlaşması’nın maddelerinden kurtulmaktı. İkinci hedefi Almanya dışında Almanların yaşadıkları toprakları almak ve topraklarını sınır tanımadan genişletmekti.

Almanya’da 9 - 10 Kasım 1938’de yaşanan “Kristal Gece” ile Yahudi karşıtlığı farklı bir boyut kazanmıştır.

Çekoslovakya’nın Südetler Bölgesi’nde 3,5 milyon Alman yaşamaktaydı. Burayı ilhak etmek isteyen Hitler’in Nazilerin çıkardıkları karışıklıklardan yararlanmak istemesi, iki ülke ilişkilerini bir bunalıma dönüştürdü.

Hitler, 28 Mayıs 1938’de Çekoslovakya’yı işgal etme kararı aldı. Ara buluculuk faaliyetlerinin sonuç vermemesi Avrupa’da genel bir savaş ihtimalini ortaya çıkardı.

İngiltere’nin önerisi üzerine Almanya, Fransa, İtalya ve İngiltere arasında 29 Eylül’de Münih Konferansı toplandı. Bu konferansta Südet, Almanya’ya verilirken, Çekoslovakya toprakları İngiltere ve Fransa’nın garantisi altına alındı.

Münih Konferansı’na davet edilmeyen ve Çekoslovakya ile ilgili kararlarda kendisine danışılmayan SSCB, Batılı devletlerden uzaklaşıp Almanya’ya yakınlaştı.

Münih Konferansı’nın ardından 2 Ekim’de Polonya, Çekoslovakya’nın Teschen Bölgesi’ni işgal etti.

Hitler “Nasyonal - Sosyalist akım onu bugünkü dar yurdundan çıkarıp yeni topraklara doğru yürütmek cesaretini göstermek zorundadır.’’ diyerek dış politika hedeflerini ortaya koydu.

İspanya’da 1923’te General Primo de Rivera tarafından askerî darbe yapılarak yönetim ele geçirildi. 1936 yılında General Franco’nun ayaklanmasıyla İspanya iç savaşı başladı.

“Cumhuriyetçiler” ile “Milliyetçiler” arasında süren üç yıllık savaşı Almanya ve İtalya’nın desteklediği General Franco kazandı.

Japonya, 1920’li ve 1930’lu yıllarda Uzak Doğu’nun en güçlü devleti oldu. Japonya, 1931’de Mançurya’yı işgal ederek Çin’e yöneldi. Asya’daki faaliyetlerinde serbest kalmak amacıyla 1933’te Milletler Cemiyetinden; 1934’te Washington Antlaşması’ndan çekildi.

Aynı zamanda 1934’te, “Asya, Asyalılarındır.’’ diyerek Batılıların Çin’le olan münasebetlerini kesmelerini istedi. Japonya’nın yayılmacı politikası, Uzak Doğu’da güçler dengesini bozdu. Bu bölgede çıkarları olan İngiltere ve ABD gibi devletler, önce Japonya’nın bu tutumuna tepkisiz kaldı. Ancak Japonya’nın 1937’de Çin’e saldırması üzerine bu devletler Çin’e yardıma başladı.

1938’de Japonya Doğu ve Orta Çin’in topraklarını ele geçirdi.

Batılıların Doğu Asya’dan atılmasını öngören “Yeni Düzen’’i ilan etti. Japonya’nın emperyalist tutumu nedeniyle Uzak Doğu, II. Dünya Savaşı’nın cephelerinden biri oldu.

Almanya’nın işgallerinden cesaret alan İtalya, 7 Nisan’da, 1926’dan beri nüfuzu altında olan Arnavutluk’u işgal etti. Bu işgal Almanya tarafından desteklenirken İngiltere ve Fransa tarafından sert tepkiyle karşılandı. Alman ve İtalyan ittifakı 22 Mayıs’ta “Çelik Pakt’’ ile pekiştirildi.

Almanya’nın ticari bir antlaşmayla Romanya’yı da nüfuzu altına alması, İngiltere’nin yatıştırma politikasından vazgeçmesinde etkili oldu. Almanya, Versay’la serbest şehir statüsüne geçirilen Danzig’i Polonya’dan istedi.

Bu istek kabul edilmeyince Almanya Polonya’yı işgal etmeye karar verdi. Ancak İtalya’nın 1942 yılı sonuna kadar savaşa girmeyeceğini bildirmesi üzerine Almanya SSCB’ye yaklaştı. 23 Ağustos’ta “SSCB - Almanya Saldırmazlık Paktı’’ imzalandı. Almanya’nın 1 Eylül’de Polonya’ya saldırması üzerine İngiltere ve Fransa 3 Eylül’de Almanya’ya savaş açtı.

II. Dünya Savaşı’nın başlamasından sonra SSCB’nin de katılmasıyla Polonya’nın işgali hız kazandı. Daha sonra SSCB, Estonya, Letonya ve Litvanya’yı işgal etti. Finlandiya bütün çabalarına rağmen bazı sınır bölgelerini SSCB’ye vermek zorunda kaldı (1940).

3 Eylül’de Almanya’ya karşı savaş ilan eden Fransa ve İngiltere hemen savaşa girebilecek güçte değildi. Bu yüzden Mihver Devletler savaşın ilk üç yılı içerisinde Müttefiklere karşı üstünlük sağladı. Savaş; Avrupa, Pasifik ve Kuzey Afrika olmak üzere üç cephede cereyan etti.

İngiltere ve Fransa, Alman ekonomisini zayıflatarak savaşın süresini kısaltmak istedi. Bu iki devlet, İsveç’ten Norveç yoluyla Almanya’ya gelen demir cevherinin gelişini durdurmak için Norveç kıyılarını mayınladı.

Bunun üzerine Fransa’ya saldırmayı planlayan Almanya, Danimarka ile Norveç’i ele geçirdi. 10 Mayıs 1940’ta Hollanda ve Belçika’yı kısa sürede ele geçirdi.

Ardından Almanya Fransa’nın kendileri için oluşturduğu savunma hattını (Maginot Hattı) aşarak Fransa’yı ele geçirdi. 22 Haziran’da Almanya ile Fransa ateşkes kararı aldı.

Yapılan antlaşma ile Fransa topraklarının büyük bir bölümünü işgal eden Almanya, kalan bölümde de kendi kontrolünde Vichy Hükûmetini kurdu.

Ağustos sonlarında Hitler, İngiltere’ye karşı hava saldırısı (Kartal Hücumu) başlattıysa da başarılı olamadı. Hitler, hava ve deniz kuvvetleri açısından üstün olan İngiltere’ye karşı başarı kazanmanın zor olduğunu anladı.

Hayat sahası için gerekli zenginlikleri doğuda aramaya karar vererek SSCB’yi hedef aldı. Aynı zamanda SSCB’nin Alman hayat sahası içindeki Balkanlar ve Boğazlara doğru genişlemesi ve silahlanması, Almanya’nın çıkarlarına uygun değildi. Finlandiya’nın işgalinde SSCB ordusunun zorlanması Hitler’i saldırı için cesaretlendirdi.

Almanya, SSCB işgalinden önce Balkanlar’a yönelerek Romanya ve Bulgaristan ile ittifak antlaşmaları yaptı. Kısa sürede Yugoslavya ve Yunanistan’ı ele geçirdi. Daha sonra 22 Haziran 1941’de SSCB’ye saldırarak “Barbarossa Harekâtı”nı başlattı.

Bu harekâtla 6 ay içinde SSCB’yi teslim almak isteyen Almanya, iklim şartlarından dolayı hedefine ulaşamadı. Buna karşılık iklime alışık Ruslar, Alman hatlarının en ileri birliklerini durdurarak sınırlı da olsa onları geriletti.

Almanya, 1942 ilkbaharında ikinci saldırıya geçti ise de Moskova düşmedi. Aynı zamanda Almanya güneye doğru yöneldi.

Amacı Kafkaslar üzerinden İran’a geçerek petrol kaynaklarını ele geçirmek, Batılıların İran yolu ile SSCB’ye yardımını engellemek ve Hindistan’a ulaşarak Japonya ile birleşmekti. Alman ordusu mayıs ayında Kırım’ı alarak Kafkaslara girdi ve “Maikop Petroller Bölgesi’’ düştü.

Böylece SSCB’nin kömür ve elektrik kaynaklarının yarısı ele geçirildi. SSCB’nin orduları Stalingrad’a çekildi. 23 Ağustos’ta Stalingrad’da başlayan ve 2 Şubat 1943’e kadar süren mücadele, Almanların yenilgisiyle sonuçlandı. Bu yenilgi Mihver Devletler için bir dönüm noktası oldu.

1940’ta Fransa savaş dışı kalırken İtalya’nın savaşa girmesi Akdeniz ve Doğu Afrika’da İngiltere’yi zor durumda bıraktı. Savaşın ilk haftalarında İtalya, Cebelitarık, Malta, İskenderiye ve Süveyş’i; İngiltere ise Rodos’u ve İtalya’nın endüstri bölgelerini bombaladı.

Akdeniz’e kesin hâkim olmak isteyen İtalyanlar bu kolay başarıdan sonra İngilizleri tüm Afrika’dan çıkarabileceklerini düşünüp Süveyş Harekâtı’na karar verdiler. 1940 Eylül’ünde İtalyanlar, Trablusgarp üzerinden saldırıya geçerek bir haftada 150 km batısına kadar geldiler.

Bu noktada karşı saldırıya geçen İngilizler, beş gün içinde İtalyanları Mısır’dan çıkardığı gibi Şubat 1941’de İtalyan işgalinde olan Bingazi’yi de ele geçirdiler.

İtalya, 31 Mart 1941’de Almanya’nın müdahalesi ile Kuzey Afrika’da yeni bir harekât başlattı. Almanya, bu harekâta büyük önem veriyordu.

Plana göre İtalya güneyden; Almanya, Kafkaslar ve İran üzerinden Mısır’a gelip Orta Doğu Bölgesi’ni kıskaç içine alacaktı. Japonya’nın, Birmanya ve Hindistan üzerinden İran’a gelmesiyle savaş sona erecekti. Bu yüzden Almanya, bu harekâta hem kara hem de hava kuvvetleri ile destek verdi.

Bingazi, Derne, Tobruk ve Sallum ortak Almanya - İtalya saldırısı ile İngiltere’den alındı. Bu durum üzerine İngilizler karşı saldırıya geçerek Alman - İtalyan kuvvetlerini Mısır ve Libya’dan attıkları gibi Bingazi’ye kadar ilerleyişini de sürdürdü.

Bu harekâtla İngiltere, İtalya’nın sömürgelerini elinden alırken Kuzey Afrika’nın büyük bir bölümünü ele geçirdi. 1943 Mayıs’ına gelindiğinde tüm Alman ve İtalyan birlikleri teslim oldu. Müttefikler 250.000 kadar Mihver askerini tutsak aldılar. Bundan sonra Müttefikler Avrupa’ya yöneldi.

II. Dünya Savaşı çıktığı zaman Amerikan kamuoyu, Hitler’in diktatör (totaliter) rejimi, saldırgan politikası, Yahudilere olan tutumu, demokratik rejimlere karşı bakışı ve antlaşmaları çiğnemesi sebebiyle Almanya’ya karşıydı.

Ancak tarafsızlık politikası gereği ABD Başkanı Roosevelt, savaşın başında (3 Eylül 1939) bir demeç vererek ülkenin tarafsız kalacağını açıkladı, fakat Amerikan halkından düşüncelerinde de tarafsız kalmalarını isteyemeyeceğini söyledi.

Alman ilerleyişi durdurulamayınca 1940’ta İngiltere’ye para ve silah yardımı yaptı. 1941’de Amerika “Ödünç Verme ve Kiralama Yasası’’nı çıkardı.

Buna göre, her ülke yiyecek ve savaş malzemesi dâhil her türlü yardımı “bedeli savaş sonunda ödenmek şartıyla’’ alabilecekti.

14 Ağustos 1941’de ABD ve İngiltere bir araya gelerek Atlantik Bildirisi’ni yayımladı. Buna göre;

Japonya, I. Dünya Savaşı’ndan sonra Pasifik Bölgesi’nde ABD ve İngiltere’nin baskısı altında kalmıştı. Japon yöneticiler II. Dünya Savaşı ile bu baskıdan kurtulmak istedi. İlk adım olarak da Hainan Adası’nı ele geçirdi. 1940’ta da Fransa, Almanya’ya yenilince Almanya’nın Vichy Hükûmetine baskısı sonucu Japonya, Fransa’ya ait Çinhindi’nden stratejik üsler aldı.

Roosevelt, Japonya’ya petrol ambargosu koyarak Japon ekonomisini yıprattı. Bu meseleyi diplomatik yollarla çözemeyen Japonya, 7 Aralık 1941’de ABD’nin Pasifik üstünlüğünü simgeleyen Hawaii takımadalarından Honolulu’daki deniz ve hava üssü Pearl Harbour’a saldırdı.

Kısa sürede ABD’nin Pasifik donanmasıyla hava filosunun büyük bölümü etkisiz hâle getirildi. Bu saldırı üzerine ABD savaşa girmiş oldu.

Ancak Japonya’nın ABD’nin Hawaii’deki petrol depolarını vurmaması ve askerî açıdan önemli bir üssü işgal etmemesi, harekâtın stratejik açıdan başarılı olmasını engelledi.

1942’ye gelindiğinde Almanya Avrupa’da; Japonya Uzak Doğu’da üstünlüğü elinde tutmaktaydı. Japonya, Pearl Harbour saldırısından sonra güneye doğru yöneldi.

ABD’nin Manila; İngiltere’nin ise Singapur ve Hong Kong’da üslerini ele geçirdi. Nisan 1942’de Japonya, Avustralya’da durduruldu. Mayıs’ta Amerikan ve Japon filoları Mercan Denizi’nde karşılaştı ve Japonya burada yenildi.

Savaş sırasında ABD donanmasının toparlandığını gören Japonya, vakit kaybetmeden ABD’nin “Midway Üssü”ne saldırı planladı. 4 Haziran’da gerçekleştirilen Japonya’nın Midway saldırısı, başarısızlıkla sonuçlandı. Bu gelişme Pasifik’teki savaşın seyrini etkileyecek bir dönüm noktası oldu.

14 - 24 Ocak 1943’te Roosevelt ve Churchill, Kazablanka Konferansı’nda aldıkları kararla “Mihver Devletlerin kayıtsız şartsız teslim alınması’’ için harekete geçtiler.

İtalya’yı Kuzey Afrika’dan atan Müttefikler Avrupa’ya yöneldi.

Saldırı için en uygun yer İtalya idi. İngiltere ve ABD’nin bu harekâtı Stalingrad ölçüsünde bir başarı olmamakla beraber Mihver Devletlerin Avrupa’daki yenilmezliği sona erdi. Müttefikler ancak Haziran 1944’te Roma’ya girip 1945 yılının başında Kuzey İtalya’yı ele geçirebildi.

6 Haziran 1944’te Alman işgali altındaki Fransa’ya İngiliz ve ABD birlikleri Normandiya kıyılarından girmeye başladılar. Almanların çok iyi tahkim ettikleri için hiç beklemedikleri Normandiya’dan Müttefik donanması büyük bir çıkartma yaptı. Müttefik birlikleri büyük kayıplara rağmen başarılı oldu ve 25 Ağustos’ta Paris’e ulaştı. Fransa’nın güneyinden gelen birliklerle ise Eylül 1944’te birleşti.

II. Dünya Savaşı’nın sonlarına doğru gelecekteki barışın esaslarını saptamak amacıyla Roosevelt, Churchill ve Stalin arasında 4 - 11 Şubat 1945’te Yalta Konferansı yapıldı.

Böylece SSCB konferanstan en kârlı çıkan devlet oldu. Konferansta SSCB’nin Japonya’ya karşı savaşa girmesi karara bağlandı.

Daha sonra gerçekleşen San Francisco Konferansı sırasında 7 Mayıs 1945’te Almanya kayıtsız şartsız teslim olmuş ve Avrupa’da savaş sona ermişti.

Potsdam Konferansı, Almanya’nın savaştan çekilmesi üzerine yaşanan sorunları görüşmek ve barış düzenini tesis etmek amacıyla SSCB, İngiltere ve ABD arasında yapılmıştır.

6 Ağustos’ta Hiroşima’ya atılan ilk atom bombası ile 70.000 kişi, 9 Ağustos’ta Nagazaki’ye atılan ikinci bomba ile 80.000 kişi öldü.

ABD’nin Hiroşima üzerine atom bombası kullanmasının ardından SSCB, 8 Ağustos’ta Japonya’ya savaş ilan etti ve Mançurya’yı ve 38. Enlem’in kuzeyindeki Kore topraklarını işgale başladı. Japonya, Nagazaki’nin bombalanması üzerine barış istemişti.

Japonya 14 Ağustos’ta kayıtsız şartsız teslim oldu. 2 Eylül 1945’te ateşkes antlaşması imzalandı ve II. Dünya Savaşı sona erdi.

II. Dünya Savaşı’nın Müttefikler tarafından kazanılması ile faşizm ve Nazizm gibi akımlar tasfiye edildi. Asya, Afrika ve Orta Doğu’da yaşayan halklar, II. Dünya Savaşı’nda, emperyalist devletlerin zayıflığını görerek bu devletlere karşı mücadeleye başladı. 1942’de Hindistan, Endonezya gibi ülkelerde millî kurtuluş hareketleri oluştu.

Savaşın mağlup devletleri İtalya ve Almanya’nın toprakları işgal edildi. Müttefik ordularının denetimi altında başkentleri Berlin ve Viyana da dâhil olmak üzere, Almanya ve Avusturya toprakları dört işgal bölgesine ayrıldı. Savaşın diğer mağlup devleti Japonya, ABD orduları tarafından işgal edildi. Avrupa kıtasının yarısına hâkim olan SSCB, savaş sonunda büyük bir güç hâline geldi.

II. Dünya Savaşı’ndan en az etkilenen ABD, atom bombasına sahip olmakla önemli bir avantaj elde etti. Birleşmiş Milletlerin New York’u, Uluslararası Para Fonunun (IMF) Washington’u merkez olarak seçmesi ABD’nin gücünü artırdı.

II. Dünya Savaşı sırasında dünya barışını sağlamak amacıyla ABD ve İngiltere, Atlantik Bildirisi’ni yayımlayarak Birleşmiş Milletler Teşkilatının temelini attı.

Şubat 1945’te Yalta Konferansı’nda ABD, İngiltere ve SSCB, Mart 1945’e kadar Mihver Devletlere savaş ilan eden devletlerin Birleşmiş Milletlere üye olarak kabul edilmesine karar verdi.

Aynı yıl Birleşmiş Milletleri resmen kurmak için San Francisco Konferansı toplandı. Bu konferansta ABD, SSCB, İngiltere, Çin ve daha sonra Fransa’nın katılımıyla oluşan büyük devletler teşkilat üzerinde kesin üstünlük kurmak ve bunu antlaşmaya eklemek istedi.

Konferans sonunda Birleşmiş Milletler Antlaşması kabul edilerek Birleşmiş Milletler Teşkilatı kuruldu ve Milletler Cemiyeti 19 Nisan 1946’da yetkilerini bu teşkilata devretti.

Birleşmiş Milletler fikrini ilk olarak ortaya atan Türk - İslam filozofu Farabi’dir.

Birleşmiş Milletler kavramını ilk kez kullanan ise ABD Başkanı Franklin D. Roosevelt’tir.

Washington’da, 45 ülkenin imzasıyla “Uluslararası Para Fonu’’ (IMF) kuruldu. Ayrıca “Uluslararası İmar ve Kalkınma Bankası’’ oluşturularak üye devletlerin yeniden yapılanma ve kalkınma çabalarına maddi destek sağlanması amaçlandı.

II. Dünya Savaşı sırasında ENİAC ve MARK 1 adında ilk bilgisayarlar üretilirken askerî teknolojide de büyük gelişmeler yaşanmıştır. Hücumbotlar, cep denizaltıları, V1 adındaki seyir füzesi ve V2 adındaki balistik füze, Panther, Tiger gibi etkili tanklar, avcı uçakları, B-17 ve B-29 bombardıman uçağı, radar sistemleri, atom bombası bu gelişmelere örnektir.

Hava saldırıları, karne uygulaması, işgal edilen ülkelerin talan edilmesi, sivil esirlerin öldürülmesi, verem, tifüs gibi hastalıkların yayılması ayrıca Nazilerin üstün ırk yaratma gayesiyle engellileri, Yahudileri, Romanları, Sintileri, ten rengi farklı olanları toplama kamplarında yok etmeleri neticesinde 60 milyona yakın kişi hayatını kaybetti. Bunlardan yaklaşık 21 milyonu SSCB vatandaşı, 13,5 milyonu Çinli, 7 milyonu Alman’dı.

İnsan Hakları İhlalleri: Kasım 1945’ten Ekim 1946’ya kadar Nürnberg’de, uluslararası bir mahkeme tarafından suçlu görülen Nazi Alman yöneticileri, Nazi Partisi siyasi liderleri ve diğer suçlular da mahkeme karşısına çıkarılarak yargılandı.

II. Dünya Savaşı’nda yaşananlardan dolayı “Soykırım Suçunun Önlenmesi ve Cezalandırılmasına İlişkin Sözleşme” 9 Aralık 1948’de Birleşmiş Milletler Genel Kurulunda kabul edildi.

Savaş sırasında işlenen insanlık suçları “soykırım’’ olarak adlandırıldı.

Bu kapsama giren suçlar ve suçluların cezalandırılması ile ilgili kararlar alındı. 10 Aralık 1948’de Birleşmiş Milletler Teşkilatı, “İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi’’ni kabul etti.

ABD Başkanı Franklin D. Roosevelt’in eşi Eleanor Roosevelt kendi çabaları ile çıkarılan bu bildiri için “Tüm insanlığın Magna Carta’sı” sözünü kullanmıştır.

Atatürk'ün ölümünden sonra cumhurbaşkanı olan ve “Millî Şef” unvanını alan İsmet İnönü, savaş boyunca Türkiye'yi savaş dışında tutmayı amaçlayan denge politikasının mimarıdır. İtalya'nın Nisan 1939'da Arnavutluk'u işgali Türkiye'yi Batılı devletlere yaklaştırdı: 12 Mayıs 1939'da İngiltere ile, 23 Haziran 1939'da Fransa ile ortak deklarasyonlar imzalandı.

19 Ekim 1939'da Ankara'da İngiltere ve Fransa ile Üçlü İttifak (Karşılıklı Yardım) Antlaşması imzalandı. SSCB-Almanya Saldırmazlık Paktı'ndan sonra Türkiye, antlaşmaya eklenen 2 numaralı protokolle kendisini SSCB ile savaşa sürükleyecek yükümlülüklerden muaf tuttu. İtalya Haziran 1940'ta savaşa girip Fransa yenilince Türkiye bu protokole dayanarak savaşa girmedi ve “savaş dışı” kalmayı sürdürdü.

Savaş başlayınca kısmi seferberlik ilan edildi. İstanbul'u ve Trakya'yı olası bir saldırıya karşı korumak için Mareşal Fevzi Çakmak'ın adıyla anılan Çakmak Hattı (korugan hattı) inşa edildi.

İngiltere, Türkiye’nin kendi yanında savaşa katılması durumunda her türlü yardımı yapmaya hazır olduğunu belirtti.

Yunanistan’ın Almanlar tarafından işgali ve Bulgaristan’ın Mihver Devletler safında savaşa girmesi savaşı, Türkiye sınırına kadar dayandırdı.

Türkiye, Almanların II. Dünya Savaşı’nda Bulgaristan’a yerleşmesi üzerine Almanya ile saldırmazlık antlaşması imzaladı. Daha sonra Almanların SSCB’ye saldırmasıyla Türkiye “Polonya Sendromu”ndan kurtulmuş oldu.

Müttefiklerin isteği üzerine Türkiye’yi savaşa katılma konusunda ikna etmek isteyen Roosevelt ve Churchill, İnönü’yü Kahire’ye davet etti. Böylelikle 4 - 6 Aralık’ta gerçekleşen Kahire görüşmelerinde İnönü, Türkiye’nin ihtiyacı olan silah ve malzemenin sağlanması şartıyla savaşa katılmayı ilke olarak kabul etti. Ancak 1944 yılı başlarında Türk ve İngiliz askerî yetkililerinin Türkiye’nin ihtiyaçlarının tespiti konusundaki çalışmaları sonuca ulaşamamıştır.

II. Dünya Savaşı sırasında Türkiye’nin savaşa girmesini isteyen Müttefik Devletler Moskova, I. ve II. Kahire, Tahran ve Adana Görüşmelerinde kendi aralarında veya Türk heyetleri ile bir araya gelmişlerdir. Ayrıca Türkiye’de II. Dünya Savaşı sırasında Refik Saydam (1939 - 1942) ve Şükrü Saracoğlu (1942 - 1946) başbakanlık yapmışlardır.

Türkiye II. Dünya Savaşı’na fiilen katılmamasına rağmen, savaşın getirdiği ağır ekonomik şartları tümüyle yaşadı.

Savaş yıllarında Türkiye’de izlenen ekonomik politika, büyümeyi ve gelişmeyi hızlandırmak amacından ziyade mal darlığını hafifletmek, fiyat artışlarını frenlemek, karaborsa ile mücadele etmek ve sosyal adaleti sağlamak gibi hedeflere yönelmiştir.

Bu malların yüksek kâr elde edilerek satılması mevcut hükûmetleri bazı kararlar almak zorunda bıraktı.

Yersiz fiyat yükselmelerine engel olmak amacıyla fiyatları yükseltilen maddelere “narh koyma“ bu kararlardan bir tanesiydi. 18 Ocak 1940’ta çıkan ve 1942’de değişikliğe uğrayan “Millî Korunma Kanunu“ alınan tedbirlerin dayanak noktası oldu.

Bu kanun ile üretim, dağıtım ve tüketim ilişkileri tümüyle devlet kontrolü altına alındı. Millî Korunma Kanunu’nun 6. maddesine dayanarak 1941’de Petrol Ofisi kuruldu. Et ve Balık Kurumu ise savaştan sonra, 1952’de kuruldu.

1942’de büyük kentlerde karne uygulamasına geçildi. Ticaret Ofisi ve İaşe Müsteşarlığı gibi yeni kurumlar oluşturuldu. Her ülkede savaş zamanlarında az çok görülen karaborsa ve fiyat artışları kent nüfusunu etkiledi. Aşırı ve vergilendirilemeyen kazançlar ile yüksek enflasyon da dikkate alınarak Varlık Vergisi ve Toprak Mahsulleri Vergisi olmak üzere iki olağanüstü vergi uygulaması getirildi.

Varlık Vergisi Kanunu, 11 Kasım 1942’de kabul edildi. Verginin amacı savaşı fırsata dönüştüren işletmelerin haksız kazançlarının önüne geçmekti.

Fakat varlık vergisi uygulamada sermaye sahibi bazı gayrimüslim yurttaşların aleyhine birtakım sonuçlar doğurdu. Yurt içinde ve yurt dışında tartışmalara yol açan vergi uygulaması 15 Mart 1944’te kaldırıldı.

Varlık vergisi alınmayan çiftçilerden de 1943’ten itibaren ayni olarak alınan Toprak Mahsulleri Vergisi de 1946’da kaldırıldı.

Türkiye’de yaşanan ekonomik sıkıntılar sonucunda 1940 ve 1945 yıllarında nüfus artışında azalma görüldü. Ayrıca “II. Beş Yıllık Sanayi Planı” ise uygulanamadı.

Bu dönemde savaş şartlarına rağmen devlet harcamalarının bir kısmı eğitim ve kültüre ayrıldı. Bir yandan ilkokul yapımına hız verilirken diğer taraftan 1940’ta çıkarılan bir kanunla köylülerin kendi yörelerinde ve pratik bilgilerle eğitilmesini öngören Köy Enstitüleri kuruldu.

Şiirde serbest nazımı savunan Orhan Veli Kanık, Oktay Rifat Horozcu, Melih Cevdet Anday’ın öncülüğünü yaptığı “Garip Akımı” bu dönemde ortaya çıktı. Peyami Safa, Ahmet Hamdi Tanpınar, Bedri Rahmi Eyüboğlu, Behçet Necatigil ve Sait Faik Abasıyanık bu dönemin önemli şair ve yazarlarındandır.

Ankara Radyosu deneme yayınlarından sonra 1943’te sürekli yayına geçti. Bu dönemde halk müziği derleme çalışmalarının dinleyenlere sunulduğu “Yurttan Sesler’’ programları yapıldı.

Sadettin Kaynak başta olmak üzere bazı bestekârlar ise halk türküsü tarzında şarkılar bestelediler.

Safiye Ayla, Müzeyyen Senar, Hamiyet Yüceses, Perihan Altındağ Sözeri gibi dönemin önemli sanatçıları radyo programları ve taş plaklarla kendilerini halka tanıttılar.

1886 - 1957 arasında yaşayan Nuri Demirağ;