SosyalFaz.
0
Atatürk İlkeleri ve İnkılapçılık

Atatürk’ün Hayatı ve Eserleri

~10 dk okuma9 Pekiştirme SorusuDers Notu s. 120-1441923 – 1938

Ders Hedefleri

Bu dersin sonunda yapabileceklerin

  1. Cumhuriyetçilik ve Milliyetçilik ilkelerinin millî egemenlik, demokrasi, bağımsızlık ve ırkçılığı reddeden birleştirici boyutunu ayırt etmek.
  2. Halkçılık ilkesinin eşitlik ve adalet anlayışını; Devletçilik ilkesinin karma ekonomik kalkınma modelini kavramak.
  3. Laiklik ilkesinin akılcılık, bilimsellik ve inanç hürriyeti temellerini; İnkılapçılık ilkesinin dinamik ve çağdaşlaşmacı karakterini analiz etmek.
İçindekiler4 bölüm

Eğitim Aldığı Okullar

Konu / MaddeAçıklama
Selânik Mahalle Mektebiİlk eğitim aldığı okuldur.
Selânik Şemsi Efendi İptidaisi (İlkokulu)Eğitim başladıktan sonra ayrılmak zorunda kalmıştır.
Selânik Mülkiye Rüştiyesi (Ortaokulu)Dayısının çiftliğinden sonra eğitime başladığı yerdir. Kısa bir süre sonra ayrılmıştır.
Selânik Askerî Rüştiyesi (Ortaokulu)Askerlik ve siyasi hayatındaki düzen ve disiplinin ilk temelleri atılmıştır. Matematik öğretmeni Yüzbaşı Mustafa Efendi kendisine bilgi ve erdem bakımından olgunluk ve eksiksizlik anlamına gelen “Kemal” adı vermiştir.
Manastır Askerî İdadisi (Lisesi)Öğretmenlerinden etkilenerek, tarih ve edebiyata ağırlık vermiştir. Tarih öğretmeni Mehmet Tevfik Bilge, Mustafa Kemal'in tarih bilincine erişmesini sağlamıştır. Mustafa Kemal, tarih öğretmeni Mehmet Tevfik Bilge için “Minnet borcum var, bana yeni ufuk açtı.” diyerek bahsetmiştir.
İstanbul Harp OkuluTeğmen rütbesi ile mezun olduğu bu okulda, siyasi düşünceleri şekillenmiştir.
İstanbul Harp AkademisiKurmay yüzbaşı rütbesi ile mezun olmuştur. İlk görev yeri olarak Şam'a atanmıştır.

Askerlik Hayatı

Konu / MaddeAçıklama
1905“Kurmay Yüzbaşı” rütbesiyle Harp Akademisinden mezun olmuştur. Kurmaylık stajı için Şam'daki 5. Ordu emrine atanmıştır. Şam'da iken “Vatan ve Hürriyet Cemiyeti”ni kurmuştur.
19093'üncü Ordu Selânik 2'nci Redif Tümeni Kurmay Başkanlığına getirilmiştir. 15/16 Nisan 1909'da Hareket Ordusu ile beraber bu ordunun kurmay başkanı olarak Selânik'ten İstanbul'a hareket etmiştir. Bu onun tarih sahnesine çıktığı ilk olaydır.
1910Eylül ayında orduyu temsilen Picardie'de (Pikardi) yapılacak askerî manevraları izlemesi amacıyla Fransa'ya gönderilmiştir.
191115 Ekim'de Trablusgarp'a gönüllü gitmek üzere gizlice arkadaşlarıyla beraber İstanbul'dan ayrılmıştır. 27 Kasım'da binbaşılığa terfi etmiştir.
191212 Mart'ta “Derne Komutanlığına” getirilmiştir.
1913Sofya Ataşemiliterliğine atanmıştır. Bu görevi devam ederken Yarbaylığa terfi etmiştir. Mustafa Kemal, I. Dünya Savaşı başladığında bu görevi yürütmektedir.
19153'üncü Kolorduya bağlı olarak Tekirdağ'da teşkil edilecek 19. Tümen Komutanlığına atanmıştır. Bu tümen Nisan 1915'te Çanakkale Cephesi'nde Bigalı'ya gönderilmiştir. Mustafa Kemal Çanakkale Cephesi'nde iken albaylığa terfi etmiştir. (1 Haziran 1915)
191627 Ocak'ta Edirne'de bulunan 16. Kolordu Komutanlığına (Merkezi Diyarbakır) atanmış ve 1 Nisan'da Generalliğe yükseltilmiştir.
1917Yıldırım Orduları Grup Komutanlığına bağlı 7'nci Ordu Komutanlığına atanmıştır. 15 Ekim'de Halep'ten İstanbul'a dönmüş, 15 Aralık'ta Veliaht Vahdettin Efendi ile Almanya'ya gitmek üzere İstanbul'dan ayrılmıştır. 4 Ocak 1918'de İstanbul'a dönmüştür.
19187 Ağustos'ta 7. Orduya tekrar komutan olarak atanmış, Suriye-Filistin Cephesinde mücadele vermiştir. Mondros'un imzalanması sonrası 13 Kasım 1918'de İstanbul'a gelmiştir.
1919-1921Mustafa Kemal 9 Temmuz 1919'da askerlik mesleğinden istifa etmiş 5 Ağustos 1921'de Sakarya Meydan Muharebesi öncesi askerlik mesleğine geri dönmüştür.

Kişisel Özellikleri

  • Vatan ve millet sevgisi
  • Mantıklı ve gerçekçi oluşu
  • Yaratıcı düşünmesi
  • İdealistliği
  • İleri görüşlülüğü
  • Önder oluşu
  • İnkılapçılığı
  • Birleştirme ve bütünleştirme gücü

Bölüm 1 / 4

Hayatını Etkileyen Beş Şehir

Konu / MaddeAçıklama
SelânikManastır
Sofyaİstanbul
Şam—

Bölüm 2 / 4

Düşünce Yapısını Etkileyen Yazar ve Düşünürler

Namık Kemal'in portre fotoğrafı
Büyüt / İncele
Namık KemalGörsel: Unknown author Unknown author · Kamu malı · Wikimedia Commons
Konu / MaddeAçıklama
Ziya GökalpMilliyetçilik
Mehmet Emin YurdakulMilliyetçilik
Namık KemalVatanseverlik
Tevfik Fikretİnkılapçılık
J.J. RousseauYurttaşlık bilinci
MontesquieuCumhuriyetçilik
VoltaireBilimsellik, akılcılık

Yazar ve Düşünürler Hakkındaki Sözleri

  • Atatürk, Mehmet Emin Yurdakul'un “Cenge Giderken” şiiri için “Bu dizelerde ulusal benliğimin gururunu tattıran ilk anlatımı buldum.” demiştir.
  • Atatürk, Tevfik Fikret'in Sis, Ferda ve Rücu şiirlerini çok beğenerek “Hangi Türk şairi böyle inkılapçı şiirler yazmıştır.” ve “Ben inkılap ruhunu ondan aldım.” demiştir.
  • Mustafa Kemal “Vatan ve Hürriyet Şairi” Namık Kemal için de “Türk milletinin yüzyıllardan beri beklediği ses” demiştir.

Bölüm 3 / 4

Atatürk'ün Yazdığı veya Tercüme Ettiği Eserler

  • Geometri (Öğretmenlere ve ders kitabı yazarlarına kılavuz olarak yayımlanmıştır.)
  • Liseler için Tarih Notları
  • Vatandaş için Medeni Bilgiler (Afet İnan ile birlikte hazırlanmıştır.)
  • Bölüğün Muharebe Eğitimi (Tercüme edildi.)
  • Cumalı Ordugâhı (3. süvari tümeninin manevraları anlatılmıştır.)
  • Zabit ve Kumandan ile Hasbihal (Subay ve Komutan ile konuşmalar)
  • Taktik ve Tatbikat Gezisi

NUTUK (Söylev) (Maraton Konuşma) (6 Günlük Konuşma)

Nutuk'un 1927 tarihli ilk baskısının iç kapağı
Büyüt / İncele
Nutuk'un ilk baskısının iç kapağı (1927)Görsel: Mustafa Kemal Atatürk · Kamu malı · Wikimedia Commons
  • 1919 - 1927 yıllarını anlatmıştır.
  • CHP'nin II. Kongresi'nde günde 6 saat olarak toplamda 6 günde okunmuştur. (15 - 20 Ekim 1927)
  • “Samsun'a çıktım.” ifadesi ile başlamış, Gençliğe Hitabe ile sona ermiştir.
  • İlk orijinal baskısı Harf İnkılabı yapılmadığından dolayı Arap harfleriyle (Osmanlıca) yazılmıştır. Geliri THK'ye bırakılmıştır.
Önemli Not

Vefat Ettiğindeki Devlet Yöneticileri

Atatürk vefat ettiğinde Meclis Başkanı Abdülhalik Renda, Başbakan ise Celal Bayar'dır.

Atatürk'ün Mirası

Anıtkabir'in ana yapısı ve tören meydanı
Büyüt / İncele
Anıtkabir, AnkaraGörsel: Nicoleon · CC0 · Wikimedia Commons

Atatürk mirasını; Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumu, İsmet İnönü'nün çocuklarının öğrenimi, Ankara ve Bursa belediyeleri, Makbule Atadan ve manevi kızlarına bırakmıştır.

Bölüm 4 / 4

Cumhuriyet Dönemi Kültür ve Medeniyeti

Devlet Yönetimi

  • Mustafa Kemal genelge ve kongrelerde; demokratik meşrutiyet, demokratik temsil ve hukuki kurallara saygılı olmaya dikkat etmiştir.
  • Mustafa Kemal'e göre vatandaş; kalkınma yolunda birlikte ilerleyen, hür bakış açısına sahip olan, çağa uygun davranışlar gösterendir.
Önemli Not

Vatandaşlık Tanımı

Vatandaşlığın tanımı ilk kez 1924 Anayasası'nda yapılmıştır.

Cumhuriyet Dönemi İlk Meslek Sahibi Kadınlar

Konu / MaddeAçıklama
Belediye BaşkanıSadiye Hanım
MuhtarGül Esin
Köylü Mebus KadınSatı Kadın
MühendisSabiha Güreyman
AvukatSüreyya Ağaoğlu
Savaş PilotuSabiha Gökçen
TiyatrocuAfife Jale
Dünya GüzeliKeriman Halis Ece
Kadın Doğum UzmanıPakize İzzet Tarzi
BaşbakanTansu Çiller
Önemli Not

İlk Kadın Doktor

1921'de tıp eğitimini tamamlayarak doktorluk mesleğine başlayan ilk kadın Safiye Ali'dir.

Mimari

Konu / MaddeAçıklama
Mimar KemaleddinGazi Eğitim Enstitüsü
Vedat TekII. TBMM Binası ve Ankara Palas
Prof. Dr. Emin Halid Onat ve Doç. Dr. Orhan ArdaAnıtkabir
Ali Talat BeyBeşiktaş ve Kuzguncuk iskeleleri

Resim

Konu / MaddeAçıklama
İbrahim ÇallıZeybekler Tablosu / Hatay'ın Ana Vatan'a Özlemi / Emirgan
Mehmet Ruhi ArelAtatürk Köylülerle / Türk Ordusunun İstanbul'a Girişi
Cemal TolluManisa Yangını
Ali ÇelebiKelebek Yakalayanlar / Cumhuriyet'in İlanı

Heykel

  • Osmanlı Devleti'nde heykelini yaptıran ilk padişah Sultan Abdülaziz'dir.
  • İlk Atatürk Heykeli ise İstanbul Sarayburnu'nda açılmıştır.
  • Heinrich Krippel Ulus Zafer Anıtı ve Samsun Atatürk Anıtı'nı yapmıştır.
  • Kenan Yontuç ise Tekirdağ, Amasya, Çorum ve Edirne'de heykeller yapmıştır.
  • Pietro Canonica (Konanica) ise Taksim Cumhuriyet Anıtı'nı yapmıştır.

Müzik

1924'te Musiki Muallim Mektebi açıldı. Daha sonra bu mektep, Prof. Paul Hindemith'in yazdığı raporlar doğrultusunda Millî Musiki ve Temsil Akademisine sonra da Ankara Devlet Konservatuvarına dönüşmüştür.

Önemli Not

Konservatuvar ve Tiyatro

Osmanlı Devleti'nden kalan Darülelhan; Konservatuvara, Darülbedayi ise İstanbul Şehir Tiyatrolarına dönüştürülmüştür. 1927'de Muhsin Ertuğrul Darülbedayi'nin sanat yönetmeni olmuş, 1949'da ise Devlet Tiyatroları genel müdürü olmuştur.

Türk Beşleri

  • Cemal Reşit Rey; 10. Yıl Marşı'nın bestecisidir.
  • Adnan Saygun; Özsoy Operası adıyla ilk operayı bestelemiştir. Türkiye'nin ilk devlet sanatçısı olmuştur.
  • Necil Kâzım Akses
  • Ulvi Cemal Erkin
  • Hasan Ferit Alnar

Edebiyat

Konu / MaddeAçıklama
Yakup Kadri KaraosmanoğluDüşmanın Yaktığı Köyler Ahalisi'ne, Ankara, Yaban
Kemal ArıburnuAtatürk'ten Anılar
Halide Edip AdıvarAteşten Gömlek (Millî Mücadele üzerine yazılan ilk romandır.)
Halide Edip AdıvarTürk'ün Ateşle İmtihanı (Halide Edip Adıvar'ın orduda geçirdiği yılları anlattığı eseridir.)
Falih Rıfkı AtayZeytindağı (1932'de yayımladı. I. Dünya Savaşı'nda Suriye-Filistin Cephesi anlatıldı.) ve Çankaya (1961'de yayımladı. Cumhuriyet Dönemi anlatıldı.)
Kâzım Karabekirİstiklal Harbimiz, Paşaların Kavgası ve Şarkılı İbret
Fahrettin PaşaMedine Müdafaası (Farklı yazarlar tarafından yazılmıştır.)
Kemal TahirYorgun Savaşçı
Ali Fuat CebesoySınıf Arkadaşım Atatürk
Tarık BuğraKüçük Ağa ve Osmancık
Şevket Süreyya AydemirTek Adam
Önemli Not

Kadro Dergisi

Kadro dergisi, 1932-35 yılları arasında Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Şevket Süreyya Aydemir, Vedat Nedim Tör, Burhan Asaf Belge tarafından Türk İnkılabı'nın ideolojisinin sistemleştirilmeye çalışıldığı bir yayındır.

Cumhuriyet Dönemi'nde Bilim

  • Astronomi çalışmalarında Fatin Gökmen öne çıkmıştır. Kendisi Kandilli Gözlemevinin kurucusudur.
  • Matematik alanında Cahit Arf, cebirsel denklemler üzerine yoğunlaşırken özel hâller problemini çözmüş ve Hasse Arf Teoremi ile dünyada tanınmıştır.
  • Behram Kurşunoğlu ise nükleer fizik üzerine, Orhan Asım Barut da matematik, kuramsal fizik, yüksek enerji ve parçacık fiziği ile ilgili çalışmalar yaparak "Basit Madde Modeli"ni geliştirmiştir.
  • Feza Gürsey ise fizik konusunda atomların çekirdeğindeki parçacıkların etkileşimini inceleyerek "Lineer Olmayan Sigma Modelleri" adı verilen ikili simetri görüşünü geliştirmiştir.
  • Kimya alanında Sedat, Mehmet Arif ve Ali Rıza beyler çalışmalar yaparken tıp alanında Prof. Dr. Hulusi Behçet kendi adıyla anılan Behçet hastalığını bulmuştur. Prof. Dr. Mazhar Osman da psikiyatri konusunda kendi ekolünü oluşturmuştur.
  • Tarih biliminde ise ömrünü tarih araştırmalarına vakfeden Halil İnalcık ön plana çıkmıştır.