Değişim Çağı'nda Avrupa ve Osmanlı

• Osmanlıların Akdeniz’e ve Doğu ticaret yollarına hâkim olması
• Avrupalıların yeni ticaret yolları araması
• Doğu’nun ihtiyaç mallarına ulaşmak isteyen Avrupalıların keşfedilen yerlerdeki değerli madenlere sahip olma arzusu
• Gelirlerini artırmak ve zenginliğe ulaşmak isteyen Avrupalı kralların keşif hareketlerini desteklemesi
• Avrupa’nın XVI. yüzyılda dünyanın en güçlü Müslüman ülkesi Osmanlı’ya karşı meydan okuma isteği
• Pusulanın bulunmasıyla Batı’da coğrafya ve denizcilik bilgisinin artması
• Cesur gemiciler yetişmesi ve gemicilik teknolojisinin gelişmesi
• Avrupalıların Hristiyanlığı yaymak istemesi
• Açık denizlere dayanıklı gemilerin yapılması

• Avrupa’da baharata büyük ihtiyaç vardı. Baharat yiyecekleri korumak ve tatlandırmak için kullanılıyor, yükte hafif pahada ağır olduğu için çok kârlı bir ticaret ürünü sayılıyordu.
• Avrupa’daki altın ve gümüş madenleri azalmış, para darlığı ticareti ve üretimi olumsuz etkilemişti.
• Doğu ticareti Müslüman tüccarların ve onlarla iş birliği yapan Venediklilerin elindeydi. Bu durum Doğu mallarını pahalılaştırıyor, diğer Avrupalıları Doğu’ya doğrudan ulaşacak yeni deniz yolları aramaya yöneltiyordu.
• Portekizli denizciler Müslüman coğrafyacılardan öğrendikleri harita bilgisini geliştirdi. Okyanuslara dayanıklı karavel ve karak tipi gemiler yapıldı; pusula ve usturlap ile açık denizde yön bulmak kolaylaştı.
• Sömürge sahibi olmak siyasi prestij ve askerî üstünlük demekti. Bilinmeyen yerleri tanıma ve macera arzusu da denizcileri etkiledi.

• Yeni ticaret yolları bulunmuştur. Bu da İpek ve Baharat yollarının öneminin kaybolmasına neden olmuştur.
• Akdeniz limanları önemini kaybederken (Cenova, Marsilya gibi) Atlas Okyanusu limanları (Lizbon, Londra, Rotterdam) önem kazanmıştır.
• Keşif hareketleri Avrupa’nın Türk ve Müslümanlara bağımlı olmayan bir ticaret yapabilmesinin önünü açmıştır.
• Keşifler sonucu patates, kakao, vanilya, domates, mısır, fasulye ve tütün gibi ürünler bulunarak dünyanın her yerine Avrupalı devletler tarafından ithalatı başlatılmıştır.

• Sömürgecilik; bir devletin başka toplulukları siyasi ve ekonomik egemenliği altına alması, onların ham maddesini, iş gücünü ve pazarını kendi çıkarı için kullanmasıdır.
• Portekiz, Hindistan deniz yolunu açarak baharat ticaretini ele geçirdi. Malakka (1511) gibi Asya kıyılarındaki ticaret üsleriyle kısa sürede büyük bir sömürge imparatorluğu kurdu.
• İspanya, Amerika’daki altın ve gümüşü Avrupa’ya taşıdı ve XVI. yüzyılda Avrupa’nın en zengin ve güçlü krallıklarından biri oldu.
• Portekiz ve İspanya’nın başarısı Hollanda, Fransa ve İngiltere’yi de harekete geçirdi. Avrupa devletleri arasında sömürgecilik yarışı başladı; deniz gücü siyasi gücün temel unsurlarından biri hâline geldi.
• Hollanda ve İngiltere Asya’da Doğu Hindistan şirketleri aracılığıyla etkili oldu; Fransa Amerika, Afrika ve Asya’da koloniler kurdu. Geniş sömürgeleri nedeniyle İngiltere’ye zamanla “üzerinde güneş batmayan imparatorluk” denildi.

• Amerika’daki yerli halklar topraklarını kaybetti, zorla çalıştırıldı ve köleleştirildi; salgın hastalıklar ve kültürel baskı nedeniyle ağır kayıplar verdi. İnka ve Aztek medeniyetleri İspanyol yayılmasıyla yıkıldı.
• Yerli nüfusun azalması üzerine Afrika’dan Amerika’ya zorla köle taşınmaya başlandı; böylece Atlantik köle ticareti ortaya çıktı.
• Afrikalı köleler şeker kamışı tarlalarında (plantasyonlarda) ve madenlerde çalıştırıldı. Köle emeğinden elde edilen kâr, Avrupa’da ticaretin, bankacılığın ve sanayinin gelişmesine katkı sağladı.
• Atlantik köle ticareti XIX. yüzyılın ortalarında büyük ölçüde sona erdi.

• XVI. yüzyıldan itibaren Amerika’dan İspanya’ya çok büyük miktarda altın ve özellikle gümüş taşındı.
• Avrupa’da para miktarı arttı, paranın değeri düştü ve fiyatlar hızla yükseldi. Bu enflasyon sürecine “Fiyat Devrimi” denir.
• Sabit gelirliler yoksullaştı; ticaretle uğraşan tüccarlar (burjuvazi) zenginleşti. Fiyat artışları köylü ayaklanmalarını ve toplumsal huzursuzlukları artırdı.
• İspanya bu gelirle büyük ordular kurup savaşlarını finanse etti. Ancak üretime dayalı güçlü bir ekonomi kuramadığı için gümüş başka ülkelere aktı ve İspanya ekonomik olarak gerilemeye başladı.

• Merkantilizm; bir ülkenin zenginliğini sahip olduğu altın ve gümüş miktarına bağlayan ekonomi anlayışıdır.
• Coğrafi Keşifler’den sonra ortaya çıktı ve XVI-XVII. yüzyıllarda Avrupa devletlerinin ticaret politikalarının temelini oluşturdu.
• Merkantilist devletler ihracatı artırıp ithalatı azaltmaya ve yerli üretimi korumaya (korumacılık) çalıştı; sömürgeleri ham madde kaynağı ve pazar olarak gördü. Yeni ticaret yolları arayışında ve sömürgecilik yarışında bu anlayış belirleyici oldu.
• Keşiflerle ticarette zenginleşen burjuva sınıfı güçlendi; yönetimde ve ticarette söz sahibi oldu.
• Avrupalı devletlere verilen kapitülasyonlar, merkantilist politikaların Osmanlı pazarlarında uygulanmasını kolaylaştırdı. Zamanla Avrupa malları Osmanlı pazarlarını doldurdu, yerli esnaf zarar gördü.
• Şehirlerde nüfusun artması, kırdan kente göç ve sermaye birikimi Sanayi Devrimi’ne zemin hazırladı.

• Ticaret yollarının yönü değişti; Osmanlı topraklarından geçen İpek ve Baharat yolları önemini kaybetti.
• Osmanlı’nın gümrük ve transit ticaret gelirleri azaldı; Akdeniz ticareti eski canlılığını yitirdi.
• Avrupa’nın deniz ticaretinde güçlenmesi, Osmanlı’nın dünya ticaretindeki etkisini zamanla zayıflattı.
• Amerika’dan gelen bol gümüş Osmanlı pazarlarına da girdi; fiyatlar yükseldi, akçe değer kaybetti ve enflasyon yaşandı. Bu ekonomik sıkıntılar Osmanlı’nın XVII. yüzyıldaki bunalımının nedenleri arasındadır.
• Osmanlı, Portekiz’in Hint Okyanusu’ndaki yayılmasına karşı Hint Deniz Seferleri’ni düzenledi.

Büyüt / İncele

• Siyasi birliği olmadığı için özgür düşünce üzerinde baskının olmaması
• Jeopolitik konumundan dolayı farklı kültürlerle (İslam kültürü de dâhil) etkileşim içinde olması
• İstanbul’un Fethi’nden sonra İtalya’ya gelen bilginlerin Yunan ve Roma dönemlerine ait kaybolmuş veya unutulmuş el yazması eserleri araştırması ve yayımlanması
• Roma, Venedik ve Floransa’da ilk akademilerin ve halk kütüphanelerinin açılması. İtalya’da bu çalışmaları yapan aydınlara daha sonra “hümanist” adı verilmiştir.
• Bu akım ise şair ve yazar Petrarca (Petrarka) ile başlamış ve matbaanın gelişimi ile de hümanistlerin çalışmaları yoğunlaşmıştır.

• Doğu ile yapılan ticaret Venedik, Cenova ve Floransa gibi İtalyan şehirlerini zenginleştirdi; ticaret ve bankacılıkla güçlenen bir burjuva sınıfı ortaya çıktı.
• Mesen; sanatçıları ve bilim insanlarını maddi olarak destekleyen zengin kişi ya da ailelere verilen addır.
• Floransa’daki Medici ailesi Rönesans’ın en tanınmış mesenidir. Leonardo da Vinci ve Michelangelo gibi sanatçılar, daha sonra da Galileo Medici desteği gördü.
• Tüccarlar sanatı destekledi; çünkü sanat eseri yaptırmak zenginlik ve gücün göstergesiydi, soylular ve kilise karşısında saygınlık kazandırıyor, aile adını gelecek kuşaklara taşıyordu.

• Coğrafi Keşifler sonucu zenginleşen Avrupa’da bilime, sanata ve edebiyata merak duyan “Mesen” adındaki bir sınıfın oluşması
• Johannes Gutenberg tarafından modern matbaanın kurulması ile bilginin her yere daha ucuz ve yaygın şekilde ulaştırılması
• Eski Yunan ve Roma’ya ait eserlerin Latinceye çevrilmesi ve matbaada çoğaltılarak dağıtılması
• Coğrafi Keşifler ile başlayan kiliseye olan güvenin azalması ve skolastik düşüncenin önemini kaybetmesi
• Yetenekli bilim insanları ve sanatçıların ortaya çıkması. Bu dönemde Leonardo da Vinci: “Mona Lisa portresi” ve “Son Akşam Yemeği” tablolarıyla; Shakespeare; Hamlet, Othello, Kral Lear, Romeo ve Juliet adlı tiyatro eserleriyle, Montaigne “Denemeler” adlı eseriyle, Dante “İlahi Komedya” adlı şiiriyle, Machiavelli “Prens” (Hükümdar) adlı eseriyle ve Michelangelo, Rafael, Donatello ise resim ve heykelleri ile öne çıkan sanatçı ve yazarlar olmuşlardır.

• Haçlı Seferleri ve Endülüs Emevileri aracılığıyla İslam dünyasının bilim ve felsefe birikiminin Batı’ya aktarılması
• Kâğıdın yaygınlaşması ve matbaa: Gutenberg XV. yüzyılın ortalarında Mainz’da hareketli harflerle baskı tekniğini geliştirdi. Kitaplar ucuzladı, bilgi kilisenin ve din adamlarının tekelinden çıktı, okuma yazma yaygınlaştı.
• Coğrafi Keşifler’in Avrupa insanının ufkunu genişletmesi
• Rönesans sanatında Antik Yunan ve Roma sanatı yeniden canlandırıldı; insan ve doğa gerçekçi biçimde işlendi.
• Portre, mitolojik konular ve günlük yaşam sahneleri gibi din dışı konular önem kazandı; saraylar ve konutlarla sivil mimari gelişti.

• Bilimin ilerlemesi ile skolastik düşünce yıkılmıştır. Bu da deney ve gözleme dayalı pozitif bilimin yani rasyonalizmin ortaya çıkmasını sağlamıştır.
• Rasyonalizm; insan aklının her türlü rehberliği yapacak güçte olduğunu ve başka hiçbir kaynağa gerek olmadığını öne süren, felsefede "akılcılık" olarak bilinen akımın adıdır.
• İncil, farklı dillere çevrilerek yayımlanmıştır. Bu da din adamlarının anlattıkları ile İncil arasındaki farkın halk tarafından anlaşılmasına ve “Reform Hareketleri”nin başlamasına neden olmuştur.
• Avrupa’da XVIII. yüzyılda başlayacak olan aklın ve bilimin esas alındığı “Aydınlanma Çağı”nın başlamasına neden olmuştur.
• Avrupa’da özellikle resim, edebiyat, heykel ve mimari alanlarında üst düzey gelişme göstermiştir.

Büyüt / İncele

• XVI. yüzyılda Katolik kilisesine bağlı bir kısım hümanist din adamının kiliseye karşı yapmış olduğu dinsel harekete “Reform” denilir. Reform önce Almanya’da başlayıp daha sonra ise başta İngiltere ve Fransa olmak üzere diğer Avrupa ülkelerine yayılmıştır.
• Reform Hareketi ilk olarak Almanya’da başlamıştır. Martin Luther adındaki bir rahip “95 Tez” olarak nitelendirdiği görüşlerini Wittenberg Kilisesi’ne asarak bu hareketi başlatmıştır.
• Reformu başlatan gelişmeler ise şunlardır;
• Hümanizm sayesinde serbest düşüncenin yayılması ve Hristiyanlığı doğru anlatan kaynakların araştırılması
• Matbaanın yeni fikirleri içinde barındıran birçok kitap basması ve bunun da geniş halk kitlelerine ulaşması
• İncil’in başta Almanca olmak üzere diğer dillere çevrilmesi ve Papa ile kiliseye olan güvenin azalarak kiliselerde ıslahat yapılması düşüncesinin yayılması
• Kutsal kabul edilen yazıların birçoğunun ilahi kaynaktan olmadığı ve sonradan uydurulmuş metinler olduğunun anlaşılması Reform Hareketlerinin sonuçları ise şunlardır;
• Halk arasında “Dinin esas kaynağı Tanrı’nın sözlerinden ibarettir.” anlayışı yayılmaya başladı. Bu dinsel hareket de “Protestanlık” mezhebinin ortaya çıkmasına neden olmuştur.
• Martin Luther’in fikirlerinden etkilenen köylüler toprak sahiplerine ve kiliseye karşı ayaklanmışlardır.
• Avrupa’da mezhep birliği bozularak yeni mezhepler ortaya çıkmıştır.
• Reform Hareketleri sonucunda Fransa’da ve Hollanda’da “Kalvenizm”, İngiltere’de “Anglikanizm” ve İskoçya’da ise “Presbiteryenlik” mezhepleri ortaya çıkmıştır.

• Katolik Kilisesi aşırı zenginleşmiş, halk ise yoksul kalmıştı; kilisede yozlaşma artmıştı.
• Papa’nın para karşılığı sattığı af belgesi “endüljans”, kilisenin kişiyi dinden çıkarma cezası “aforoz” ve bir bölgede dinî ayinleri durdurma yaptırımı “enterdi” gibi uygulamalar tepki topluyordu.
• Rönesans ve hümanizmle eleştirel düşünce gelişti, skolastik düşünce sarsıldı.
• Kâğıt ve matbaa yaygınlaştı, İncil millî dillere çevrildi. İncil’i kendisi okuyabilen halk, kilisenin anlattığı dinle İncil’dekilerin aynı olmadığını gördü.
• Luther 1517’de 95 Tez’ini Wittenberg’de astı. Endüljans satışına karşı çıktı ve bağışlanmanın para karşılığı alınan belgelerle değil, imanla mümkün olduğunu savundu.

• Matbaanın Almanya’da (Mainz) geliştirilmesi ve İncil’in çoğaltılmasında kullanılması
• Luther’in İncil’i Almancaya çevirmesiyle halkın kutsal metni kendi dilinde okuyabilmesi
• Alman halkının daha yoksul olması ve kilisenin baskısını, endüljans satışlarını daha ağır hissetmesi
• Almanya’da siyasi birliğin olmaması; Kutsal Roma-Germen İmparatoru Şarlken’e karşı güçlenmek isteyen bazı Alman prenslerinin Luther’i desteklemesi
• Prenslerin desteğiyle Reform kısa sürede dinî olduğu kadar siyasi bir hareket hâline geldi.

• Reform hareketleri Osmanlı Devleti’nde etkili olmadı; çünkü Osmanlı topraklarındaki Hristiyanlar din ve vicdan özgürlüğüne sahipti.
• Osmanlı, Reform’u siyasi açıdan yakından izledi. Kanuni Sultan Süleyman, Avrupa’daki Hristiyan birliğini parçalamak ve Habsburgları (Şarlken) zayıflatmak için Protestanları destekledi.
• Avrupa’daki mezhep çatışmaları Osmanlı’nın Orta Avrupa’daki ilerleyişini kolaylaştırdı; Osmanlı ordusu Viyana önlerine kadar ilerledi.
• Habsburgların Osmanlı ile uğraşmak zorunda kalması da Protestanlığın Almanya’da tutunmasını kolaylaştırdı.

• Bu mücadeleler sonucunda Almanya’da Augsburg (Ogsburg) Antlaşması, Fransa’da Nantes (Nant) Fermanı yapılmış; 1618-1648 Otuz Yıl Savaşları yaşanmış ve Westphalia (Vestfalya) Antlaşması imzalanmıştır.
• Augsburg (Ogsburg) Antlaşması (1555): Luther yanlıları ile Alman imparatoru arasında yaşanan yirmi beş yıllık bir mücadele sonucunda imzalanmıştır.
• Bu antlaşma ile Alman prensleri diledikleri mezhebi seçecek ve prens hangi mezhebi seçmişse halkı da o mezhebi seçmek zorunda kalacaktır kararı alınmıştır.
• Nantes (Nant) Fermanı (1598): Fransa’da Reform Hareketleri Calvin (Kalvin) adında bir ilahiyatçı önderliğinde başlamıştır.
• Kalvenizm mezhebi İsviçre’de (Cenevre) ortaya çıkmış, bu Reform Hareketleri sonucunda Fransa’ya yayılmıştır.
• Bu harekete destek veren IV. Henry, Nantes (Nant) Fermanı’nı yayımlayarak Kalvenizm mezhebini resmen tanımıştır.
• Otuz Yıl Savaşları (1618-1648): Avrupa’da Katolikler ile Protestanlar arasında yaşanan mücadelelerdir.
• Kendi birliklerini oluşturan Katolik ve Protestanlar arasındaki dinî ve siyasi nitelikli savaşlardır.
• Bu savaşta Kutsal Roma Germen İmparatoru ve İspanya Katolikleri, Fransa, İngiltere, Hollanda, İsveç, Danimarka ve Alman prensliklerinin oluşturduğu “Protestan İttifakı” ile savaşmıştır. Savaşı Protestan İttifakı kazanmıştır.
• Savaş sonunda imzalanan Vestfalya Antlaşması ile Almanya’da Katoliklik, Protestanlık ve Kalvenizm geçerli mezhepler olurken Avrupa halkına da mezhep seçme özgürlüğü getirilmiştir.
• Fransa ve İsveç bu savaşlardan güçlenerek çıkmışlardır.
• Hollanda ve İsviçre bağımsızlıklarını kazanmışlardır.
• Kutsal Roma İmparatorluğu’nun Avrupa’yı tek bir çatı altında birleştirme politikası önemini yitirmiştir.
• Avrupa’da dinî etkenlerin yerini modern diplomasi alırken modern devletler hukukunun temelleri atılmıştır.

• Augsburg Antlaşması (1555) yalnızca Lutherciliği tanımış, Kalvenizmi dışarıda bırakmıştı.
• Avusturya ve İspanya hükümdarları (Habsburglar) Papa ile iş birliği yaparak Protestanlara ve Protestan prenslere baskı kurmaya başladı.
• Augsburg’da yasaklanmasına rağmen Protestan prensler kilise mallarına el koymayı sürdürdü.
• Avrupa’da Hristiyan birliğini kurmak isteyen Kutsal Roma-Germen İmparatorluğu, Protestan Alman prenslerini en büyük engel olarak gördü.
• Dinî sebeplerle başlayan savaşta Habsburg hanedanı ile Fransa’daki Bourbon hanedanı arasındaki siyasi rekabet de etkili oldu.
• Savaş Bohemya’da (Prag) başladı, zamanla bütün Avrupa’ya yayıldı.

• Vestfalya, Avrupa’yı dinî ve siyasi bakımdan bir denge sistemine dayandırmak amacıyla toplanan ilk büyük barış konferansıdır.
• Devletler kendi toprakları ve tebaası üzerinde “mutlak egemen” kabul edildi; devlet egemenliğinin Papalıktan bağımsız olduğu kabul edildi.
• Devletler, devletler arası hukukun eşit özneleri oldu. Bu hukuk, devletlerin kendi istekleriyle taraf oldukları antlaşmalarla belirlenecekti.
• Din özgürlüğü düşüncesi güç kazandı. Avrupalı krallar kiliselerini millî hâle getirip dini devletin denetimine aldı.
• Habsburg hanedanının ve Papalığın itibarı zedelendi. Roma merkezli birleşik Hristiyan Avrupa düşüncesinin yerini ulusal devlet merkezli bir Avrupa aldı.
• Almanya yüzlerce küçük prensliğe bölündü ve siyasi birliğini ancak 1871’de kurabildi. Güçlenen Brandenburg Prensliği ileride Prusya’nın temelini oluşturdu.
• Fransa kıta Avrupası’nın en güçlü devleti hâline geldi.
• Vestfalya düzeni, Napolyon sonrasında toplanan 1815 Viyana Kongresi’ne kadar Avrupa kamu hukukunun temeli oldu.

1. 1517Luther 95 Tez’ini Wittenberg’de astı; Reform başladı.
2. 1534VIII. Henry İngiliz kilisesini Papa’dan ayırdı; Anglikan Kilisesi kuruldu.
3. 1555Augsburg Antlaşması: Alman prenslerine mezhep seçme hakkı tanındı, Lutherci Protestanlık resmen kabul edildi.
4. 1598Nantes Fermanı: Fransa’da Kalvenizm resmen tanındı.
5. 1618Otuz Yıl Savaşları Bohemya’da başladı.
6. 1648Vestfalya Barışı: Otuz Yıl Savaşları sona erdi, modern devletler hukukunun temeli atıldı.

• Güneş merkezli evren modelini ortaya koymuş, Dünya'nın Güneş'in etrafında döndüğünü savunmuştur.
• Aristo ve Batlamyus'un öğretilerine karşı çıkmıştır. Bu sebeple yeni teorisi modern Bilimsel Dönem'in başlangıcı sayılmıştır.

• Aydınlanma Dönemi'nde yeni toplumun ve yeni devletin şekillenmesinde etkili olmuştur.
• "Hükümdar" adlı kitabında İtalya'da siyasi birliğin ancak güçlü bir hükümdarla sağlanabileceği fikrini ortaya atmıştır.
• Machiavelli bir yandan siyaseti dinden ayırarak laikleştirmiş bir yandan da dini devletin denetimine alarak iktidarın bir aracı hâline getirmeye çalışmıştır.

• Floransalı Niccolo Machiavelli (1469-1527) Rönesans dönemi siyaset düşünürüdür; fikirleri sonraki yüzyıllarda modern devlet anlayışını etkiledi.
• Rönesans döneminde feodal yapılar zayıflıyor, yerlerini güçlü merkezî krallıklar (mutlak monarşiler) alıyordu. Machiavelli de yabancı devletlerin etki ve işgallerinden kurtulmuş, ulusal ve güçlü bir İtalyan devletinin kurulmasını amaçladı.
• Ona göre hükümdar erdemli ve dindar görünmeli, ancak devletin çıkarı gerektirdiğinde ahlak kurallarına bağlı kalmamalıdır. Devlet amacına ulaşmak için her yolu kullanabilir.
• Paralı askerler yerine yurttaşlardan oluşan, eğitimli ve disiplinli düzenli bir ordu kurulmasını savundu.
• Devletler arası ilişkilerde devletin çıkarını esas aldı; sorunlar başka yolla çözülemezse savaşı tek çözüm olarak gördü.

"Ütopya" adında bir eser yazmıştır. Eserinde İngiltere'de çitleme hareketi (toprakların koyun otlağına çevrilmesi) sonucu ortaya çıkan sorunları, toplum düzenini ve adalet sistemini eleştirmiştir. Eserinde herkes devlet için çalışmalı üretilenlerden herkes ihtiyacı kadar almalı görüşünü savunmuştur.

• İngiliz düşünür Thomas More (1478-1535), “Ütopya” adlı eserinde özel mülkiyetin bulunmadığı hayalî bir toplum düzeni tasarladı. Koyu bir Katolik olan More bu görüşünü dine dayandırıyordu.
• Ütopya, bir gemicinin anlattığı hayalî bir adadır. Burada kimse toprak sahibi değildir; herkes çalışır, üretim bir plana bağlıdır ve mallar para karşılığı olmadan herkesin ihtiyacına göre dağıtılır.
• Yönetici seçimle iş başına gelmeli ve görevini kötüye kullanmadığı sürece görevde kalmalıdır. Ülke meseleleri halk meclislerinde konuşulmalı, savaş yalnızca savunma amacıyla yapılmalıdır.
• Kadın-erkek eşitliği, çalışma saatlerinin sınırlandırılması, temel eğitimin parasız ve zorunlu olması, sağlık hizmetlerinin devletçe verilmesi ve yaşlılarla düşkünlerin gözetilmesi gibi çok sonra uygulanan fikirlerin öncüsü sayılır.
• Bugün ideal ama gerçekleşmesi güç düzenler için kullanılan “ütopya” kavramı bu eserden gelir.

• Immanuel Kant aydınlanma düşüncesini felsefi temellere oturtan filozoftur.
• Kant'a göre insanın aklını başkasının kılavuzluğuna bırakmaması, ön yargılarından, dinsel inanç ve skolastik düşünceden insanın kurtulması gerekliliğini ortaya koymuştur.

• Alman filozof Immanuel Kant (1724-1804), Aydınlanma’yı insanın aklını başkasının yönlendirmesi olmadan kullanma cesareti olarak tanımladı: “Aklını kullanma cesaretini göster!”
• Rousseau’dan etkilenen Kant, “Ebedî (Sürekli) Barış” adlı eserinde kalıcı barışın ve kamusal otoritenin akla dayalı evrensel ilkelerle kurulabileceğini savundu.
• Ona göre ahlak evrenseldir ve ahlakın evrenselliği bütün bireylerin eşitliğini getirir.
• Bu amaca uygun tek siyasi biçim, temsilî sisteme ve güçler ayrılığına dayanan cumhuriyetçi yönetimdir.

• Kendisi halk iktidarını, halkın her alanda eşitliğini ve mutlak demokrasiyi savunmuştur. İnsanların toplum içinde özgür ve eşit yaşamaları için bir sistem geliştirmiştir.
• Bu sisteme göre toplumun bir araya gelerek düzen içinde yaşaması için bir "sözleşme" oluşturacağını, kan soyluluğuna bağlı ayrıcalıkların ortadan kaldırılması ve mutlak monarşilerin sona ermesi gerekliliğini ortaya koymuştur.

• Cenevre doğumlu düşünür Jean Jacques Rousseau (1712-1778), “İnsanlar Arasındaki Eşitsizliğin Kaynağı Üzerine” adlı eserinde eşitsizliğin ve pek çok kötülüğün kaynağı olarak özel mülkiyetin ortaya çıkışını gösterdi.
• “Toplum Sözleşmesi” adlı eserinde toplum düzeninin bir sözleşmeye dayandığını savundu. Bu sözleşmeyle oluşan egemenlik halka (genel iradeye) aittir ve bölünemez.
• Çoğunluğun iktidarından yanaydı; fikirleri Fransız İhtilali’ni derinden etkiledi.

• Montesquieu: “Kanunların Ruhu” adlı eserinde yasama, yürütme ve yargı güçlerinin birbirinden ayrılmasını (kuvvetler ayrılığı) savundu.
• Voltaire: Düşünce ve din özgürlüğünü savundu; kilisenin baskısını ve bağnazlığı eleştirdi.
• Descartes, Newton, Galileo ve Kopernik de Aydınlanma’yı hazırlayan ve temsil eden isimler arasında sayılır.