İçeriğe atla
20. Yüzyıl Başlarında Osmanlı ve Dünya

Trablusgarp ve Balkan Savaşları

~8 dk okuma9 Pekiştirme SorusuDers Notu s. 87-901911 – 1913

Ders Hedefleri

Bu dersin sonunda yapabileceklerin

  1. Trablusgarp Savaşı'nda Mustafa Kemal ve vatansever subayların yerel halkı teşkilatlandırmasını ve Uşi Antlaşması ile Kuzey Afrika'daki son toprağın kaybedilişini kavramak.
  2. I. ve II. Balkan Savaşları'nın nedenlerini, Bâb-ı Âli Baskını ile siyasi yapının değişimini ve Edirne'nin kurtarılışını analiz etmek.

Bölüm 1 / 3

XX. Yüzyıl Başlarında Osmanlı Devleti

Trablusgarp Savaşı (1911 - 1912) — Nedenleri

Osmanlı Devleti'nin Asya toprakları (1914 tarihli Osmanlıca harita)
Büyüt / İncele
Osmanlı Devleti'nin Asya toprakları (1914 tarihli Osmanlıca harita)Görsel: Jughrafiya-i Osmani (1332 A.H. - 1914) · CC0 · Wikimedia Commons
  • Bölgenin İtalya’ya yakın olması
  • Osmanlı Devleti açısından savunulamayacak durumda olması
  • İtalya’nın siyasi birliğini geç tamamlayıp sömürgecilik yarışına girmesi
  • Trablusgarp’ın zengin ham madde yataklarına sahip olması
Önemli Not

Racconigi Antlaşması

Savaş öncesi Rusya ile İtalya arasında “Racconigi Antlaşması” imzalandı. Bu antlaşmayla Rusya, İtalya’nın Trablusgarp’ı işgaline onay vermiştir.

Önemli Not

Trablusgarp Savaşı’nda İtalyan Harekâtı Haritası

Trablusgarp Savaşı’nda İtalyan donanması On İki Ada ve Rodos üzerinden Çanakkale Boğazı’nı tehdit etmiş, Trablusgarp kıyılarında Trablus, Bingazi, Derne ve Tobruk bölgelerine çıkarma yapmıştır.

Savaşın Gelişimi ve Osmanlı Devleti’nin Durumu

  • Siyasi birliğini geç tamamlayan İtalya, sömürge elde etmek amacıyla 1911’de bir Osmanlı toprağı olan Trablusgarp’a saldırmıştır.
  • İtalya’nın Çanakkale Boğazı’nı abluka altına alması, Mısır’ın İngiliz işgali altında olmasından dolayı Osmanlı Devleti Trablusgarp’a denizden ve karadan asker gönderememiştir.
  • Bu nedenle bölgeye gönüllü subaylar görevlendirilmiştir.
Önemli Not

Fuat Bulca Hatırası ve Hazırlıklar

Mustafa Kemal yolculuğa çıkmadan önce Fuat Bulca’ya şöyle diyordu: “Hükûmet aciz içinde. Bunu Harbiye Nazırı elem ve üzüntüyle itiraf etti. İstanbul’dan hiçbir yardım göreceğimizi zannetmiyorum. Enver de aynı kanaatte...

Evvelâ O gitmek istiyor. Eşref Bey’in Mısır’daki muhitinden ve dostlarından istifade edeceğiz. Sevkiyatın tehlikesiz oraya varması için Mısır’ın muhtelif yerlerinde teşkilât yapacak. Takma adlarımızla bu ünvanlara uygun mesleklerimizin listesi hazırlanıyor.”

Savaşa Katılan Gönüllü Subaylar

  • Mustafa Kemal Gazeteci Şerif Bey adıyla katılmıştır.
  • Enver Paşa (Tüccar Hamdi adıyla Bingazi’de savaşmıştır.)
  • Nuri Conker, Fuat Bulca, Ali Çetinkaya, Ali Fethi Okyar
Önemli Not

Mustafa Kemal’in İlk Savaşı ve Rütbesi

Mustafa Kemal’in katıldığı ilk savaştır. Derne ve Tobruk’ta savaşmıştır. Bu savaşta kendisinden çok fazla askerî gücü olan bir devleti mağlup etmesi, ileride Kurtuluş Savaşı’nın kazanılacağının müjdesi olmuştur. Kendisi de bu savaş sırasında binbaşı rütbesine yükseltilmiştir. Mustafa Kemal bu savaşın ardından Anadolu’da ilk defa tanınmaya başlamıştır.

Önemli Not

İlk Savaş Uçağı

Dünya tarihinde ilk savaş uçağı Trablusgarp Savaşı’nda İtalya tarafından kullanılmıştır.

Uşi Antlaşması (18 Ekim 1912)

  • Trablusgarp ve Bingazi İtalya’ya bırakılacak. (Osmanlı Devleti’nin Kuzey Afrika’da toprağı kalmamıştır.)
  • Trablusgarp halkı dinî açıdan halifeye bağlı kalacak. (Trablusgarp halkı ile kültürel bağlar koparılmak istenmemiştir. Bölgeye halifeyi temsilen “Naibüs Sultan” adında bir görevli atanmıştır.)
  • Rodos ve 12 Ada, Balkan Savaşlarının sonuna kadar İtalya’da kalacak. (Osmanlı, adaları Balkan Savaşlarında Yunanistan’a karşı koruyamayacağını düşündüğü için İtalya’da kalmasını kabul etmiş ancak bu adaları bir daha geri alamamıştır.)
  • İtalya, Osmanlı Devleti’nin kapitülasyonları kaldırması konusunda kendisine yardım edecek.
  • İtalya Trablusgarp ve Bingazi adına Düyun-u Umumiye’ye ödeme yapacak.
Önemli Not

Uşi Antlaşması’nın İmzalandığı Yer

Uşi Antlaşması İsviçre’nin Lozan şehrinin Leman Gölü kıyısında yer alan Uşi semtinde imzalanmıştır.

Önemli Not

Direniş Liderleri: Şeyh Senusi ve Ömer Muhtar

Trablusgarp’ta, Arap Aşiretleri Şeyh Senusi Hazretleri önderliğinde ve Uşi Antlaşması’ndan sonra ise Çöl Aslanı lakaplı Ömer Muhtar önderliğinde İtalyanlarla savaşa devam etmişlerdir.

Bölüm 2 / 3

I. Balkan Savaşı (1912)

Nedenleri

Balkan Savaşları'na katılmak için yola çıkan Türk gönüllüler
Büyüt / İncele
Balkan Savaşları'na katılmak için yola çıkan Türk gönüllüler (1912)Görsel: Turkish General Staff Archive · Kamu malı · Wikimedia Commons
  • Osmanlı Devleti’ni Balkanlar’dan atmak
  • Milliyetçilik düşüncesinin etkisi
  • Rusya’nın Panslavizm politikası
  • Balkan uluslarının aralarında ittifak yaparak sınırlarını genişletmek istemesi

I. Balkan Savaşı’na Katılan Devletler

Konu / MaddeAçıklama
KaradağSavaşı başlatan devlettir.
YunanistanBu devletlerin arkasında Rusya vardır.
SırbistanBu devletlerin arkasında Rusya vardır.
BulgaristanSavaşta en kârlı çıkan devlettir.

Osmanlı Devleti’nin Savaşı Kaybetme Nedenleri

  • Ordunun içine siyasetin girmesi (Particilik / İkicilik)
  • Yetmiş beş bine yakın askerin savaş öncesi ordunun gençleştirilmesi ve giderlerin azaltılması projesi kapsamında terhis edilmesi
  • Dört cephede birden savaşılması

I. Balkan Savaşı’nın Sonuçları

  • Batı Trakya Azınlık Sorunu ortaya çıkmıştır.
  • Osmanlı Devleti’nin Balkanlar’da Midye-Enez hattının batısında toprağı kalmamıştır.
  • Balkanlar’dan Anadolu’ya Türk göçü başlamıştır.
  • Arnavutluk’un kaybedilmesi ve Anadolu’ya yapılan Türk göçleri sayesinde Osmanlıcılık iflas etmiş, Türkçülük fikir akımı önem kazanmıştır.
  • Yenilgiden hükûmeti sorumlu tutan İttihat ve Terakki bir hükûmet darbesi yaparak Babıali Baskını’nı yapmışlardır.

1913 Londra Antlaşması

Osmanlı Devleti ile Bulgaristan arasındaki sınır “Midye-Enez” hattı olacak, Osmanlı Devleti bu hattın batısından çekilecektir.

I. Balkan Savaşı Sonrası Osmanlı Devleti’nin Kaybettiği Yerler

BaşlıkKategoriAçıklama
Doğu TrakyaSelânikMakedonya
Batı TrakyaEge AdalarıArnavutluk
Önemli Not

Ayrılan Son Balkan Ülkesi

Osmanlı Devleti’nden ayrılan son Balkan ülkesi Arnavutluk’tur.

Önemli Not

Fikir Akımlarının Darbe Alması

Arnavutluk’un Osmanlı Devleti’nden ayrılmasıyla “Osmanlıcılık” politikası iflas etmiştir. Ayrıca %75’i Müslüman olan Arnavutların Osmanlıdan ayrılması “İslamcılık” fikir akımına ilk darbeyi vurmuştur.

Önemli Not

I. Balkan Savaşı Sonunda Osmanlı Devleti Sınırları

I. Balkan Savaşı sonunda Osmanlı sınırları Midye-Enez hattına çekilmiş; Doğu ve Batı Trakya, Selânik ve Makedonya kaybedilmiştir.

Önemli Not

Rauf Orbay ve Hamidiye Kahramanı

I. Balkan Savaşı sırasında Yunanların silah sevkiyatına büyük darbe vuran Rauf Orbay’a “Hamidiye Kahramanı” unvanı verilmiştir.

Bölüm 3 / 3

II. Balkan Savaşı (1913)

Nedenleri

II. Balkan Savaşı başlarken Balkanlardaki kuvvetler (1913)
Büyüt / İncele
II. Balkan Savaşı başlarken Balkanlardaki kuvvetler (1913)Görsel: Anonymous Unknown author · Kamu malı · Wikimedia Commons
  • Bulgaristan’ın I. Balkan Savaşı sırasında daha fazla toprak alması
  • Savaşa katılan devletler şunlardır: Sırbistan, Karadağ, Yunanistan ve Romanya Bulgaristan’a karşı savaşmışlardır.

II. Balkan Savaşı’na Katılan Devletler Tablosu

Konu / MaddeAçıklama
SırbistanBulgaristan’a karşı savaşmışlardır.
KaradağBulgaristan’a karşı savaşmışlardır.
YunanistanBulgaristan’a karşı savaşmışlardır.
RomanyaBulgaristan’a karşı savaşmışlardır.
Önemli Not

Romanya’nın Durumu

I. Balkan Savaşı’nda olmayıp II. Balkan Savaşı’na katılan devlet Romanya’dır.

Önemli Not

Edirne Fatihi Enver Paşa

Osmanlı Devleti bu durumdan yararlanarak sadece Doğu Trakya’yı Bulgaristan’dan geri almıştır. Bu süreçte Edirne’yi Bulgarlardan geri alan Enver Paşa’ya da “Edirne Fatihi” unvanı verilmiştir.

II. Balkan Savaşı’nın Sonuçları

  • Balkan ülkeleri kendi aralarında Bükreş Antlaşması’nı imzalamıştır.
  • Bu antlaşmayla Bulgaristan elde ettiği kazanımları kaybetmiştir. Bu zararını telafi etmek için de ileride I. Dünya Savaşı’na katılmıştır.
  • Osmanlı Devleti Balkanlar’daki bu durumdan yararlanarak Bulgaristan’a savaş ilan etmiş ve Edirne, Kırklareli ve Dimetoka’yı geri almıştır.

Osmanlı Devleti ile Balkan Devletleri Arasında Yapılan Antlaşmalar

Konu / MaddeAçıklama
İstanbul Antlaşması (29 Eylül 1913) (Osmanlı - Bulgaristan)İki devlet arasında Meriç Nehri sınır olarak kabul edilmiştir. Böylece Edirne, Kırklareli ve Dimetoka Osmanlı Devleti’nde kalmıştır.
Atina Antlaşması (14 Kasım 1913) (Osmanlı - Yunanistan)Taraflar, 30 Mayıs 1913 tarihli Londra Antlaşması’nın beşinci maddesi uyarınca, Ege adalarının geleceğini büyük devletlerin kararına bırakmıştır.
İstanbul Antlaşması (14 Mart 1914) (Osmanlı - Sırbistan)Makedonya’nın Sırbistan’a bırakılan topraklarında kalan Müslüman ve Türk ahalinin hak ve hukuku ile ilgili anlaşmaya varılmıştır.
Önemli Not

II. Balkan Savaşı Sonunda Osmanlı Devleti Sınırları Haritası

II. Balkan Savaşı sonucunda Meriç Nehri sınır olmuş; Edirne, Kırklareli ve Dimetoka Osmanlı sınırları içinde kalmıştır.

Önemli Not

Balkan Göçlerinin Sosyo-Ekonomik Etkisi

Balkanlar’dan Anadolu’ya göç edenler, Türkiye’de üretimi artırdıkları gibi yerli nüfusun yeni bilgi ve teknikleri öğrenmesine katkıda bulunmuşlardır. Ancak söz konusu göçler, sosyal ve ekonomik bazı problemleri de beraberinde getirmiştir.