İşgallere Karşı İlk Tepkiler

Mondros’un 7. maddesi ile Anadolu işgale açık hâle getirilmiştir. Mustafa Kemal Mondros’un 7. maddesi için: “Beyni yakan ateşten bir zehirdi. Yalnız bu madde vatanın geri kalan kısmını düşmanların işgal ve istilasına hazır bulundurmaya yeterdi.” ifadesini kullanmıştır.

Mondros’un 24. maddesi ile Megali Armenia’nın (Büyük Ermenistan) kurulması amaçlanmıştır.

Mondros Ateşkes Antlaşması’nı imzalayan Rauf Orbay “Mütarekeyi imza ederken bugünkü gibi sevinçli döneceğimi tahmin etmiyordum. Görüşmeler sırasında İngilizler çok açık kalpli ve samimi hareket ettiler.

Bu mütareke ile devletimizin istiklâli ve saltanatımızın hukuku tümüyle kurtarılmıştır.

Bu mütareke yenen ile yenilen arasında yapılmış bir mütareke değil, savaş hâlinden çıkmak isteyen iki denk kuvvetin aralarındaki düşmanlığı durdurmaları gibi bir şeydir.” demiş ve aynı zamanda İstanbul’a bir tek düşman askerinin çıkmayacağını da sözlerine eklemiştir.

Mustafa Kemal 5 ve 8 Kasım 1918’de Osmanlı Sadrazamı Ahmet İzzet Paşa’ya çektiği telgrafta “İngilizlerin her dediğine boyun eğecek olursak ihtiraslarının önüne geçmeye imkân kalmayacaktır. Bütün Anadolu’yu işgal etseler izin verecek miyiz?

Anlaşma (Mondros) devletin korunmasına kefil olmuyor.

Bugün Payas-Kilis çizgisine kadar olan toprakları isteyen İngilizler, yarın Kilikya’yı, Konya-İzmir çizgisini, ordumuzun kendileri tarafından yönetilmesini ve hatta bakanların kendileri tarafından seçilmesini isteyebilirler.” demiştir.

Yunanistan’ın İzmir ve çevresi ile Doğu Trakya’yı ilhak etme amacına Megali İdea (Büyük Yunanistan) denilmiştir.

Paris Barış Konferansı ileride ikinci bir dünya savaşının çıkmasına neden olacak kararlar aldığı için “Barışa son veren barış” şeklinde nitelendirilmiştir.

1918’de Güney Afrikalı General Jan Smuts “Savaştan yenik çıkan devletlerden ayrılarak ülkelerin kendi kendisini yönetecek duruma gelinceye kadar yenen devletler tarafından yönetilmelidir.” tezi ile Manda ve himayecilik kavramını ilk ortaya atan kişidir. Bu tez ilk defa Paris Barış Konferansı sırasında ABD tarafından dile getirilmiştir.

İzmir’in işgalinden bir gün önce Fevzi Çakmak Genelkurmay Başkanlığı görevinden alınmıştır. İzmir’in işgal edildiği gün vali Kambur İzzet Bey ve 17. Kolordu Komutanı Nadir Paşa’dır. İzmir’in işgalinin Mustafa Kemal tarafından protesto edildiği ilk yer Havza’dır.

Ayrıca işgal Fatih, Kadıköy ve Sultanahmet mitingleriyle protesto edilmiştir. İşgalin haksız olduğunu belirten ilk uluslararası rapor Amiral Bristol Raporu’dur.

Ayrıca Doğu Anadolu’da incelemeler yapmak ve Anadolu’da manda yönetimi kurabilmek amacıyla da “General Harbord” ABD tarafından bölgeye gönderilmiştir.

Fevzi Çakmak “Eğer, Mondros Mütarekesi’ni takip eden aylarda, bir teyyareden Anadolu’ya bakarsanız yer yer yanan ışıklar görülecektir. Bunlar ışıldayan çoban ateşleridir. Bu ateşleri birleştirecek bir alev lazımdır. İşte onu Mustafa Kemal’in meşalesi temin etti.” demiştir.